ماهنامه علمی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب)
سال 19، شماره 3، خرداد 1405 ، شماره پی در پی 121

تحلیل شخصیت و شخصیت‌پردازی در روایتهای تاریخمند رضا جولایی

صفحه (85 - 97)
مریم مژده ، کامران پاشایی فخری (نویسنده مسئول)، پروانه عادل‌زاده
تاریخ دریافت مقاله : آذر 1404
تاریخ پذیرش قطعی مقاله : اسفند 1404

چکیده

زمینه و هدف: شخصیت و سازوکارهای شخصیت‌پردازی‌‌‌‌ از ارکان بنیادین روایتند که در بازنمایی نسبت فرد با تاریخ و قدرت نقش تعیین کننده ای دارند. با وجود پژوهشهای متعدد درباره تاریخ‌گرایی در آثار رضا جولایی، تحلیل نظامند شخصیت‌پردازی به مثابه ساز و کار روایی و ایدئولوژیک کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف واکاوی نحوۀ شکل گیری شخصیتها در نسبت با تاریخ در سه اثر شاخص جولایی (پاییز ۳۲، تالار طربخانه و برآمدن آفتاب زمستانی) انجام شده است.

روشها: پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی انتقادی و با تکیه بر روایت‌شناسی، از طریق تحلیل صحنه ‌‌محور و شخصیت‌محور انجام شده است. دادههای پژوهش شامل تمام شخصیتهای اصلی و فرعی این سه رمان بوده است که در قالب کدگذاری توصیفی و مفهومی، الگوهای غالب شخصیت‌پردازی استخراج و طبقه بندی شدند.

یافته ها: نتایج نشان میدهد که شخصیت‌ها در جهان داستانی جولایی نه کنشگران قهرمان‌محور، بلکه حاملان حافظه جمعی و سوژه ‌هایی در وضعیت تعلیق تاریخیند، وضعیتی که در آن هویت فردی در تقاطع نیروهای تاریخ قدرت و تروما شکل میگیرد. این الگو نوعی بازنمایی انتقادی از تاریخ اجتماعی و سیاسی معاصر را رقم می زند.

نتیجه گیری: شخصیت‌پردازی در آثار جولایی فراتر از یک عنصر روایی عمل می‌کند و به سازوکاری برای تاریخ‌نگاری انتقادی بدل می‌شود. از این منظر، روایت جولایی با تمرکز بر ذهن و حافظه تاریخی شخصیت‌ها، امکان تبیین مجدد رابطه فرد و قدرت را در بستر روایت فراهم می‌آورد.

کلمات کلیدی
شخصیت‌پردازی , روایت‌شناسی , تاریخ نگاری انتقادی , رضا جولایی